Het Provotariaat

Blog 76, Het Provotariaat

Het witte fietsenplan ontstond in de jaren zestig van de vorige eeuw in Amsterdam. Geen kosten, geen sloten, geen diefstal, want de witte fiets was van iedereen. Van dit plan is weinig overgebleven. Alleen op de Hoge Veluwe tref je ze heden ten dage aan. Daar werkt het prima, de ongeveer 2000 fietsen met een wat kleiner formaat worden druk gebruikt.

In de jaren vijftig van de vorige eeuw kwam voor het eerst een jeugdcultuur op. De Rock 'n Roll werd de muziek van de jeugd en daar hoorden stoere jongens bij, spijkerbroek, leren jack en vetkuif. Het vervoermiddel was de buikschuiver, een brommer, met een horizontale benzinetank, waar het meisje met de hoog opgekamde haren achterop klom. Het gedrag van deze groep jongeren was nogal eens problematisch.

Zo herinner ik me dat tegenover de flat waar ik woonde zich een groep jongeren verzamelde die zich tegen de nozems afzetten met lange jassen, geen kuiven, maar stijl haar, en brommers met een schuine benzinetank, bij voorkeur een zwarte Puch met een klein 'potje' en ultrahoog stuur. Vanuit het centrum van Den Haag kwamen de nozems in grote getale op hun Kreidlers, Honda's, DKW's of Zündapps om deze groep van straat te vegen. De politie loste dit probleem op door de 'modernen' met veel geweld te verdrijven.

Wouter Buikhuisen, die later veel commotie oogstte met zijn leer dat crimineel gedrag en bepaalde biologische kenmerken samenhingen, gebruikte in zijn proefschrift (1965) over de achtergronden van het gedrag van nozems voor het eerst de term Provo's, een woord dat afgeleid is van provoceren. In Amsterdam werd Provo vervolgens geadopteerd als geuzenterm door een beweging die de 'gevestigde orde', de regenten, probeerde te ontregelen. In de beginselverklaring van deze beweging stond onder andere:

"Provo ziet zich voor de keus gesteld: desperaat verzet of lijdzame ondergang. Provo roept op tot verzet waar het kan. Provo ziet in dat het de uiteindelijke verliezer zal zijn, maar de kans deze maatschappij nog eenmaal hartgrondig te provoceren, wil het zich niet laten ontgaan."

Provo richtte zich op het provotoriaat, dat waren de nozems en de meer artistieke jeugd. Deze toespeling op het proletariaat met de uitleg zegt veel over de intellectuele en originele kracht van deze beweging. Het proletariaat, de arbeiders, waren verdoofd door de consumptiemaatschappij en het materialisme van de welvaartsstaat, waardoor ze 'kalt waren gestellt' en alle opstandigheid waren kwijt geraakt. De uitdrukking 'repressieve tolerantie' viel veelvuldig.
Provo stelde een hoop misstanden aan de kaak op een originele manier met ongebruikelijke oplossingen. Zoals het witte fietsenplan om het verkeersinfarct in de stad te tackelen en het najagen van bezit te ridiculiseren.

De autoriteiten werden doelbewust in verwarring gebracht. Zij wisten zich geen raad met de manifestaties die wekelijks bij Het Lieverdje op het Spui werden georganiseerd. Die manifestaties werden happenings genoemd, geleid door Jasper Grootveld, de 'antirookmagiër', die dit beeldje dat aan de stad was geschonken door een tabaksproducent, beschouwde als "het symbool van de vercommercialiserende maatschappij en de verslaafde consument van morgen". Bij een van deze happenings werd een witte fiets, die tegen het Lieverdje was gezet, door de politie verwijderd met als reden dat de fiets geen slot had.

Er waren meer 'witte plannen' naast het witte fietsenplan, zoals het witkarproject, het witte kippenplan (politieagenten als sociaal werkers), het witte schoorstenenplan (fabrieksschoorstenen zonder giftige uitstoot) en het witte wijvenplan (gratis voorbehoedsmiddelen voor jonge meisjes). Het ging mis in 1966 bij het huwelijk van Beatrix en Claus. Het begon met het verspreiden van wat wij tegenwoordig 'nepnieuws' noemen: zo zouden er hallucinogene stoffen in het drinkwater gedaan worden en zouden de paarden suikerklontjes met LSD krijgen. Provo riep 10 maart uit tot 'de dag van de anarchie'. De trouwkoets werd gehuld in de walm van rookbommen, waarmee Provo internationale bekendheid kreeg. De politie trad keihard op en Provo gebruikte dat om te laten zien dat de autoriteiten de weg kwijt waren.
De gevestigde orde zoals De Telegraaf sprak over 'langharig werkschuw tuig' en Het Vrije Volk over 'onvoorwaardelijke straffen van enkele maanden'. Toch groeide de populariteit van Provo en in juni 1966 kregen zij een zetel in de Amsterdamse Gemeenteraad. Toen dat lukte, realiseerde velen zich dat Provo nu zelf een instituut dreigde te worden en dus hief Provo zich in 1967 op.